Loftnet (rót)● Punktur · stutt merki▬ Strik · langt merki
● Punktur → hægri grein · ▬ Strik → vinstri grein
15WPM
7Farnsworth
LYKILL haltu inni — stutt = punktur · langt = strik
15 WPM
7 WPM
60 %
Stafa-hraði = hversu hratt hver stafur er sendur. Áheyrn = heildarhraði með lengri hléum milli stafa (Farnsworth) — hafðu hana lægri en stafa-hraðann á meðan þú lærir.
Tréð sýnir afkóðunar-rökfræðina — uppflettitól, ekki leiðin að raunhraða. Til að ná hraða skaltu æfa eftir hljóði: Hlustunaræfing
Morse-kóðinn varð til samhliða rafmagnsritsímanum um miðja 19. öld og átti stóran þátt í að tengja heimsálfurnar saman. Hér eru helstu vörðurnar í sögu hans — auk þeirrar íslensku.
1837–1844Samuel Morse og Alfred Vail þróa rafmagnsritsímann og fyrstu útgáfuna af Morse-kóðanum í Bandaríkjunum. Upphaflega stóðu merkin aðeins fyrir tölur sem þurfti að fletta upp í lyklabók, en Vail fann fljótlega upp á því að láta táknin svara til bókstafa.
1844 (24. maí)Fyrsta opinbera ritsímaskeytið er sent á milli Washington og Baltimore. Það hljómaði svona: „What hath God wrought“ („Hvað hefur Guð gjört“, 4Mós 23:23).
1848Þjóðverjinn Friedrich Gerke endurvinnur kóðann (notar aðeins punkta og strik og losar sig við mismunandi lengdir á bilum innan stafa). Útgáfa hans var tekin upp af þýsk-austurríska ritsímasambandinu árið 1851 og varð, með smávægilegum breytingum, grunnurinn að alþjóðlega kóðanum.
1865Alþjóðlegi Morse-kóðinn er opinberlega samþykktur á ritsímaþingi í París til að samræma fjarskipti milli landa. Það er sá kóði sem tréð hér sýnir.
1881 (15. febrúar)Bandaríski uppfinningamaðurinn Jesse H. Bunnell fær einkaleyfi á stállykli sínum — Morse-lykli stimpluðum úr einu heilu stykki af stáli. Hann var léttari, endingarbetri og ódýrari en eldri messinglyklar, sem losnuðu og slitnuðu við mikla notkun, og var tekinn upp af nær öllum ritsímafélögum og járnbrautum innan árs. Hönnunin mótar Morse-lykla enn í dag — þótt lúxusgerðin sem bar nafnið „Triumph“ kæmi ekki fram fyrr en aldarfjórðungi síðar.
1905SOS-merkið (... --- ...) er tekið upp í Þýskalandi sem staðlað neyðarkall, þar sem það er afar auðþekkjanlegt í miklum truflunum. Það var svo staðfest á alþjóðavettvangi árið 1906 (gildistaka 1908) og kom smám saman í stað eldra CQD-merkis Marconi-félagsins.
1906 (25. ágúst)Ísland tengist umheiminum ritsímasambandi. Sæsímastrengur Mikla norræna ritsímafélagsins kemur á land á Seyðisfirði. Hannes Hafstein, ráðherra Íslands, ætlaði að senda fyrsta skeytið til Friðriks VIII Danakonungs en tafðist vegna veðurs; í hans stað sendi Jóhannes Jóhannesson, sýslumaður á Seyðisfirði, fyrsta skeytið.
1906 (29. september)Ritsímalínan yfir land nær til Reykjavíkur og Landssími Íslands tekur til starfa. Þar með er landið tengt enda á milli — frá sæsímanum á Seyðisfirði þvert yfir hálendið til höfuðborgarinnar.
1912Titanic-slysið undirstrikar mikilvægi loftskeyta og Morse-kóðans á sjó. Skipverjar notuðu bæði CQD og SOS til að kalla eftir aðstoð, sem varð til þess að reglur um vaktstöður á neyðartíðnum voru hertar til muna.
1918 (17. júní)Loftskeytastöðin í Reykjavík tekur til starfa. Skip á hafi úti og umheimurinn fá þráðlaust Morse-samband við Ísland — óháð viðkvæmum sæstrengnum.
1924Langbylgjustöðin SAQ í Grimeton í Svíþjóð er vígð — með Alexanderson-rafal sem framleiðir 17,2 kHz fyrir ritsímasamband yfir Atlantshafið. Hún hýsir eina Alexanderson-rafalinn sem enn er starfhæfur, var sett á heimsminjaskrá UNESCO árið 2004 og sendir enn Morse-merki á sérstökum dögum (t.d. á aðfangadag og Alexanderson-deginum).
1939–1945 (Seinni heimsstyrjöldin)Morse-kóðinn spilar lykilhlutverk í njósnum, herstjórn og flugi. Hraðvirkni og áreiðanleiki skiptu sköpum: hægt var að senda merki við erfiðustu skilyrði þar sem raddfjarskipti brugðust.
1999Morse-kóðinn er leystur af hólmi sem alþjóðlegur neyðarstaðall á sjó þegar GMDSS-öryggiskerfið (gervihnatta- og stafræn fjarskipti) tekur að fullu við.
Í dagKóðinn lifir áfram góðu lífi meðal áhugafólks um radíófjarskipti (radíóamatöra) — og í kennsluefni eins og þessu. Hann er enn talinn áreiðanlegasta „hliðræna“ varaleiðin þegar öll önnur tölvustýrð kerfi bregðast.
Um Morsetré
Hvað er þetta?
Morsetré er lítið vefforrit til að læra Morse-kóðann. Þú slærð inn punkta og strik — með bil-takka á tölvu eða snertingu í síma — og greinar trésins lýsast upp niður að réttum staf. Býður upp á hljóð, stillanlegan hraða og ljóst eða dökkt þema.
Tæknilegt
Keyrir að fullu í vafranum: hreint JavaScript, SVG-tré og Web Audio fyrir tónmerki.
Kóðinn er óþjappaður og öllum sýnilegur í vafranum („View source“).
Verkefnið
Áhugaverkefni, smíðað og hýst á Íslandi. Ókeypis, opið og engin innskráning.
Morsetré virkar án nettengingar. Á iPhone/iPad: Deila → Bæta á heimaskjá. Í Chrome/Edge: uppsetningar-táknið í veffangastikunni.
Ábendingar
Villutilkynningar, hugmyndir og leiðréttingar eru vel þegnar á: morse@1881.is
Hlustunaræfing (Koch)
Morse er hljóð, ekki mynd. Hér HEYRIRÐU staf á fullum hraða og velur hann — án þess að horfa á tréð. Nýir stafir bætast við (Koch-aðferð) þegar þú nærð fimm réttum í röð og stafirnir sem fyrir eru sitja. Hraðinn fylgir stafa-hraða-sleðanum á aðalskjánum en fer aldrei undir 18 WPM hér.
Á tölvu má líka einfaldlega slá inn stafinn. Framvinda vistast á þessu tæki — veikir stafir koma oftar. Ekkert hljóð? Taktu símann úr hljóðlausri stillingu og hækkaðu hljóðstyrkinn.